2-dars · Dars qoʻllanmasi
Present Simple — Review and He/She/It Spelling
Salom, aziz oʻquvchim!
Salom, aziz oʻquvchim!
Siz koʻp feʼllarni bilasiz: work, live, study, go. Bu darsda ularni Present Simple zamonida ishlatamiz. Bu — odatlaringiz, kundalik ishlaringiz va faktlar uchun zamon. IELTS Speaking imtihonining 1-qismida eng koʻp kerak boʻladigan zamon ham shu: What do you do in the morning? Where do you live?
Eng katta muammo — kichkina -s harfi. I work, lekin she works. I study, lekin he studies. Bugun qachon -s, -es yoki -ies qoʻshilishini, ular qanday talaffuz qilinishini hamda don’t, doesn’t, do va does bilan inkor va soʻroq gaplar tuzishni oʻrganasiz.
Mashqlarda koʻrishguncha,Oʻqituvchingiz
Brauzeringizda inglizcha ovoz yoʻq, shuning uchun tinglash tugmalari yashirilgan. Hammasi sahifada yozilgan.
Present Simple qadamma-qadam
Toʻrtta qoida. Har birini oʻqing va misollarni ovoz chiqarib ayting.
1-qoida
Qachon ishlatiladi?
Odatlar va kundalik ishlar (every day, usually, on Sundays), doim toʻgʻri boʻlgan faktlar va jadvallar (masalan, poyezd jadvali) uchun.
- I get up at seven every day.(Men har kuni soat yettida turaman.)
- Water boils at 100 degrees.(Suv 100 darajada qaynaydi.)
- The train leaves at nine o’clock.(Poyezd soat toʻqqizda joʻnaydi.)
2-qoida
He, she, it: -s qoʻshiladi
I, you, we va they bilan feʼl oʻzgarmaydi. He, she yoki it bilan, shuningdek bitta odam yoki narsa bilan (my mum, the city) -s qoʻshiladi.
- I live in Tashkent.(Men Toshkentda yashayman.)
- My sister lives in Bukhara.(Opam Buxoroda yashaydi.)
3-qoida
Inkor: don’t va doesn’t
I, you, we, they + don’t. He, she, it + doesn’t. don’t va doesn’t dan keyin feʼlga -s qoʻshilmaydi.
- I don’t drink coffee.(Men qahva ichmayman.)
- Aziz doesn’t drink coffee.(Aziz qahva ichmaydi.)
4-qoida
Soʻroq: Do va Does
Avval Do yoki Does, keyin ega, keyin -s siz feʼl keladi. Qisqa javoblar: Yes, I do. / No, she doesn’t.
- Do you work? Yes, I do.(Ishlaysizmi? Ha, ishlayman.)
- Does she like tea? No, she doesn’t.(U choyni yoqtiradimi? Yoʻq, yoqtirmaydi.)
Esda tuting!
He, she, it: -s qoʻshing. Lekin doesn’t va does dan keyin feʼlga -s qoʻshilmaydi: She works. She doesn’t work. Does she work?
He, she, it: -s qanday yoziladi
Koʻp feʼllarga shunchaki -s qoʻshiladi. Feʼlning oxiriga qarang: baʼzi feʼllar oʻzgaradi.
Koʻp feʼllar
-s qoʻshiladi
work → works, read → reads, like → likes, play → plays.
- She reads a lot.(U koʻp kitob oʻqiydi.)
- He likes music.(U musiqani yaxshi koʻradi.)
s, ss, sh, ch, x, o
-es qoʻshiladi
s, ss, sh, ch, x va o dan keyin -es qoʻshiladi: miss → misses, wash → washes, watch → watches, fix → fixes, go → goes, do → does.
- He watches films.(U film koʻradi.)
- She goes to bed at eleven.(U soat oʻn birda uxlashga yotadi.)
undosh + y
y → -ies
y dan oldin undosh boʻlsa, y ni i ga almashtirib, -es qoʻshing: study → studies, fly → flies, cry → cries. y dan oldin unli (a, e, o, u) boʻlsa, shunchaki -s qoʻshing: play → plays, buy → buys, enjoy → enjoys.
- Lola studies at night.(Lola kechasi dars qiladi.)
- Bekzod plays chess.(Bekzod shaxmat oʻynaydi.)
have
have → has
Have — alohida feʼl: he has, she has, it has. Hech qachon “haves” emas.
- She has two brothers.(Uning ikkita aka-ukasi bor.)
- My city has a big park.(Shahrimda katta bogʻ bor.)
Esda tuting!
Oxiri s, ss, sh, ch, x yoki o boʻlsa — -es qoʻshing. Undosh + y boʻlsa — y ni -ies ga almashtiring. Have esa — has.
-s ning uchta tovushi
-s qoʻshimchasi uch xil talaffuz qilinadi. Eshitish uchun har bir gapni bosing.
She works in a bank.
(U bankda ishlaydi.)
/s/ — k, p, t, f tovushlaridan keyin
He helps his mum at home.
/s/: helps
He plays football.
(U futbol oʻynaydi.)
/z/ — unlilar va l, n, d, v kabi tovushlardan keyin
She lives in Andijan.
/z/: lives
He watches TV.
(U televizor koʻradi.)
/ɪz/ — s, z, sh, ch, x dan keyin: bitta boʻgʻin qoʻshiladi
The lesson finishes at five.
/ɪz/: fin-ish-es
Esda tuting!
Faqat /ɪz/ yangi boʻgʻin qoʻshadi: watch → watch-es. Works va plays esa bitta boʻgʻinligicha qoladi.
IELTS Speaking 1-qism: kundalik tartibingiz
Malikani tinglang. U oilasi haqida gapirganda -s li feʼllarga eʼtibor bering.
- Examiner
Let’s talk about your daily routine. What do you usually do in the morning?
- Malika
I usually get up at half past six. I have breakfast with my family, and then I take the bus to university.
- Examiner
Do you like mornings?
- Malika
Not really. My sister gets up at five, but I don’t. I love sleeping!
- Examiner
What does your family do in the evening?
- Malika
My father watches the news, and my mother reads. My little brother plays computer games.
- Examiner
Do you study in the evening?
- Malika
Yes, I do. I study English for an hour every evening.
Malika oʻzi haqida I + feʼl, boshqa bitta odam haqida esa feʼl + -s ishlatadi: gets, watches, reads, plays. U javoblariga yana bitta gap ham qoʻshadi.
Har kuni eshitadigan xatolarim
Xato: My mother work in a school.Toʻgʻri: My mother works in a school.
My mother = she, shuning uchun -s qoʻshiladi.
Xato: He studys every day.Toʻgʻri: He studies every day.
Undosh + y: y -ies ga oʻzgaradi.
Xato: She doesn’t likes tea.Toʻgʻri: She doesn’t like tea.
Doesn’t ning oʻzi he/she/it ni koʻrsatadi. Undan keyingi feʼlga -s qoʻshilmaydi.
Xato: Does he works here?Toʻgʻri: Does he work here?
Does dan keyin feʼlga -s qoʻshilmaydi.
Xato: He don’t eat meat.Toʻgʻri: He doesn’t eat meat.
He, she, it bilan doesn’t ishlatiladi.
Xato: My brother haves a car.Toʻgʻri: My brother has a car.
Have → has. “Haves” degan soʻz yoʻq.
Xato: I am live in Samarkand.Toʻgʻri: I live in Samarkand.
Live ning oʻzi feʼl. Unga am, is yoki are qoʻshmang.
Oʻzingizni tekshiring
He/she/it shaklini yozing: watch, study, play, have.
Inkor shaklga keltiring: My father drinks coffee.
Soʻroq gap tuzing: Lola lives in Samarkand.
Qaysi feʼlda qoʻshimcha boʻgʻin bor: works, plays yoki washes?
Endi navbat sizda!
6 ta qisqa qism, har biri oldingisidan biroz qiyinroq. Shoshilmang: xato qilib oʻrganamiz.
— Oʻqituvchingiz