Oʻrtadan quyi · 1-dars · Dars qoʻllanmasi
Soʻz turkumlari
Oʻrtadan quyi darajaga xush kelibsiz, aziz oʻquvchim!
Bu darajada grammatikani soʻzma-soʻz oʻrganishni toʻxtatib, gaplar qanday ishlashini koʻra boshlaymiz. Gapdagi har bir soʻzning vazifasi bor: nimanidir nomlaydi, harakatni bildiradi, tasvirlaydi yoki qanday ekanini aytadi. Bu vazifalar soʻz turkumlari deyiladi.
Bu nega muhim? Chunki soʻz qanday vazifa bajarishini bilsangiz, uning shaklini ham bilasiz: decision yoki decide, careful yoki carefully. IELTS buni imtihonning har bir qismida tekshiradi. Keling, birga grammatika detektivlari boʻlamiz.
Detektivlik ishingizga omad,Oʻqituvchingiz
Brauzeringizda inglizcha ovoz yoʻq, shuning uchun tinglash tugmalari yashirilgan. Hammasi sahifada yozilgan.
Bugun nimani oʻrganamiz
- 8soʻz turkumi
- 4asosiysini puxta oʻrganamiz
- 12soʻz oilasi
- 25daqiqa qoʻllanma bilan
Dars oxirida siz
- istalgan gapda ot, feʼl, sifat va ravishni topasiz
- bitta soʻzning ikki vazifasi boʻlishini koʻrasiz: “I have work” (ot) / “I work” (feʼl)
- qoʻshimchalar bilan soʻz oilalarini tuzasiz: decide → decision → decisive → decisively
- sifat va ravish orasidan tanlaysiz: careful driver / drives carefully
- kuchliroq soʻzlar bilan IELTS gaplaringizni yaxshilaysiz
- bularning hammasini Academic IELTS topshiriqlarida ishlatasiz: forma toʻldirish, TRUE / FALSE / NOT GIVEN, diagramma uchun soʻz shakllari, Speaking javoblari
Oʻqituvchingizdan eslatma
Bu dars — asboblar qutisi. Bundan keyingi har bir grammatika darsida shu soʻzlar ishlatiladi: noun, verb, adjective, adverb.
Soʻzlar bajaradigan vazifalar
Har bir kartani oʻqing, misollarni tinglang va shu vazifadagi soʻzni toping.
Noun (ot)
Odam, joy, narsa yoki gʻoyani nomlaydi
Otlar — gapdagi “narsalar”: teacher, Tashkent, phone, happiness, decision. Ular koʻpincha a, an, the, my dan keyin keladi va koʻpchiligining koʻplik shakli bor: teachers.
- My teacher is from Tashkent.(Oʻqituvchim Toshkentdan.)
- Happiness is important.(Baxt muhim.)
Verb (feʼl)
Harakat yoki holat
Feʼllar nima sodir boʻlishini aytadi: run, explain, decide. Be, have va seem ham feʼl (holat). Har bir gapda kamida bitta feʼl boʻladi. Feʼl zamonga qarab oʻzgaradi: decide, decided, will decide.
- She explains grammar.(U grammatikani tushuntiradi.)
- We decided to stay.(Biz qolishga qaror qildik.)
Adjective (sifat)
Otni tasvirlaydi
Sifatlar ot qanday ekanini aytadi: a beautiful city, a difficult test. Ular otdan oldin yoki be, feel, look, seem dan keyin keladi: The test was difficult. Sifat hech qachon -s olmaydi: beautiful cities.
- Samarkand is a beautiful city.(Samarqand — goʻzal shahar.)
- The test was difficult.(Test qiyin edi.)
Adverb (ravish)
Qanday, qachon, qayerda yoki qanchalik tez-tez
Ravishlar odatda feʼlni tasvirlaydi: she speaks clearly, we left early, I usually walk. Koʻpchiligi -ly bilan tugaydi. Ular sifatni kuchaytirishi ham mumkin: very cold, really good.
- She speaks English fluently.(U ingliz tilida ravon gapiradi.)
- It was really cold.(Haqiqatan sovuq edi.)
Kichik soʻzlar
Olmosh, predlog, bogʻlovchi, aniqlovchi
Olmoshlar otni almashtiradi (she, it, we). Predloglar joy va vaqtni bildiradi (in, at, after). Bogʻlovchilar fikrlarni bogʻlaydi (and, but, so). Aniqlovchilar otdan oldin keladi (the, my, every, many).
- It rained, so we stayed at home.(Yomgʻir yogʻdi, shuning uchun uyda qoldik.)
- Many visitors come to Khiva every spring.(Har bahorda Xivaga koʻp mehmonlar keladi.)
Bir soʻz, ikki vazifa
Gap hal qiladi
Bitta soʻz turli vazifalarni bajarishi mumkin. Uning oʻrniga qarang: “a / the” dan keyin — ot; egadan keyin — feʼl. Fast va hard — shakli bir xil sifat va ravish.
- I have a lot of work.(Ishim koʻp.)
- My aunt works in a pharmacy.(Xolam dorixonada ishlaydi.)
- She swims fast.(U tez suzadi.)
Esda tuting!
Soʻzdan soʻrang: “Bu yerda vazifang nima?” Nomlaysanmi, harakat qilasanmi, otni tasvirlaysanmi yoki qanday ekanini aytasanmi.
Haqiqiy gaplarni rentgen qiling
Har bir soʻz turkumiga qarab rangga boʻyalgan va belgilangan. Soʻzni bosing — uni eshitasiz va sababini koʻrasiz. Ranglarni yoqib-oʻchiring, keyin Meni sinang ni bosing: ranglar yoʻqoladi va soʻzni oʻzingiz topishingiz kerak.
Oʻzbekcha: Opam chiroyli rasmlar chizadi.
Turkumini va sababini koʻrish uchun istalgan soʻzni bosing.
Oʻqituvchingizdan eslatma
Ravishlardan boshlang: ularni topish eng qiyin. Keyin qaramasdan barcha otlarni topishga harakat qiling.
Qoʻshimchalar — ishora
Koʻp inglizcha soʻzlar vazifasini oxirida koʻrsatadi. Bu qoʻshimchalarni oʻrgansangiz, hech koʻrmagan soʻzingizning turkumini ham taxmin qila olasiz. Har biriga misol eshitish uchun tinglash tugmasini bosing.
Ot qoʻshimchalari
information, development, kindness, ability, teacher, importance
- -tion(maʼlumot)
- -ment(rivojlanish)
- -ness(mehribonlik)
- -ity(qobiliyat)
- -er(oʻqituvchi)
- -ance(ahamiyat)
Sifat qoʻshimchalari
useful, famous, active, comfortable, national, careless
- -ful(foydali)
- -ous(mashhur)
- -ive(faol)
- -able(qulay)
- -al(milliy)
- -less(beparvo)
Feʼl qoʻshimchalari
modernize, widen, simplify, create
- -ize(zamonaviylashtirmoq)
- -en(kengaytirmoq)
- -ify(soddalashtirmoq)
- -ate(yaratmoq)
Ravish qoʻshimchasi
quickly, carefully, clearly (lekin friendly va lovely — sifat!)
- -ly(tez)
Esda tuting!
-ly odatda ravish, lekin har doim emas: friendly, lovely, lonely — sifat.
Soʻz oilalari
Bitta oʻzak, toʻrt vazifa. IELTS Reading, Listening va Writing da koʻpincha oilaning toʻgʻri aʼzosi kerak boʻladi. Ularni toʻrttadan oʻrganing.
success
ot · feʼl · sifat · ravish
- success(muvaffaqiyat)
- succeed(muvaffaqiyatga erishmoq)
- successful(muvaffaqiyatli)
- successfully(muvaffaqiyatli tarzda)
decide
ot · feʼl · sifat · ravish
- decision(qaror)
- decide(qaror qilmoq)
- decisive(qatʼiyatli)
- decisively(qatʼiyat bilan)
create
ot · feʼl · sifat · ravish
- creation(yaratish)
- create(yaratmoq)
- creative(ijodiy)
- creatively(ijodiy tarzda)
care
ot / feʼl · sifat · ravish
- care(gʻamxoʻrlik)
- careful(ehtiyotkor)
- carefully(ehtiyotkorlik bilan)
happy
ot · sifat · ravish
- happiness(baxt)
- happy(baxtli)
- happily(baxtiyor tarzda)
differ
ot · feʼl · sifat · ravish
- difference(farq)
- differ(farq qilmoq)
- different(boshqacha)
- differently(boshqacha tarzda)
Oʻqituvchingizdan eslatma
Daftaringizda toʻrt ustunli sahifa oching: ot, feʼl, sifat, ravish. Har hafta yangi oila qoʻshing.
Bir-biriga oʻxshab eshitiladigan oila aʼzolari
Bir oiladagi soʻzlar yaqin eshitiladi, qoʻshimcha esa koʻpincha past aytiladi. Solishtirish uchun bosing, keyin Meni sinang ni bosing.
careful mi, carefully mi?
Faqat “-ly” farq qiladi va u qisqa.
Qanday farqlash mumkin Oxiridagi -li ga quloq soling. Keyin tekshiring: otni tasvirlaydimi (careful) yoki feʼlnimi (carefully)?
success, succeed yoki successful?
Bitta oilaning uch aʼzosi.
Qanday farqlash mumkin suc-CESS (ot), suc-CEED (feʼl), suc-CESS-ful (sifat). Urgʻu ikkinchi boʻgʻinda qoladi.
interested mi, interesting mi?
Ikkalasi ham sifat, lekin maʼnosi boshqa.
Qanday farqlash mumkin -ed: siz qanday his qilasiz (I’m interested). -ing: sizga bu hisni nima beradi (an interesting book).
Oʻqituvchingizdan eslatma
IELTS Listening da javob “successful” boʻlganda “success” deb yozish — notoʻgʻri javob. Quloqlaringizni qoʻshimchalarga oʻrgating!
IELTS gaplaringizni yaxshilang
Imtihonchilar soʻz boyligining xilma-xilligini qadrlaydi. Sir koʻpincha kuchliroq sifat yoki ravishda yoki soʻz oilasining boshqa aʼzosida. Har bir yaxshilangan gapni tinglang va takrorlang.
It was a very good film. → It was a fascinating film.
(Bu juda yaxshi film edi. → Bu maftunkor film edi.)
Speaking: “very good” oʻrniga bitta kuchli sifat ishlating.
Prices went up a lot. → Prices increased dramatically.
(Narxlar ancha oshdi. → Narxlar keskin oshdi.)
Writing Task 1: feʼl + ravish (rose sharply, fell slightly, grew steadily).
There was a big increase. → There was a dramatic increase.
(Katta oʻsish boʻldi. → Keskin oʻsish boʻldi.)
Xuddi shu fikr sifat + ot bilan: dramatically → dramatic increase.
People who succeed work hard. → Successful people work extremely hard.
(Muvaffaqiyatga erishganlar qattiq ishlaydi. → Muvaffaqiyatli odamlar nihoyatda qattiq ishlaydi.)
Soʻz oilasi: succeed → successful; very → extremely.
Technology is important. → Technology plays an important role in education.
(Texnologiya muhim. → Texnologiya taʼlimda muhim rol oʻynaydi.)
Writing Task 2: important + role — kuchli birikma.
I decided quickly. → I made a quick decision.
(Men tez qaror qildim. → Men tezkor qaror qabul qildim.)
Feʼl + ravish sifat + otga aylanadi: gaplaringizni xilma-xil qilishning ajoyib usuli.
Har kuni tuzatadigan xatolarim
Deyarli hammasi — “soʻz toʻgʻri, turkumi xato”. Nega ekanini oʻqing va toʻgʻri gapni tinglang.
Xato: She sings very good.Toʻgʻri: She sings very well.(U juda yaxshi kuylaydi.)
Good — sifat; u qanday kuylashini aytish uchun ravish well ishlatiladi.
Xato: He writes careful.Toʻgʻri: He writes carefully.(U ehtiyotkorlik bilan yozadi.)
U writes feʼlini tasvirlaydi, demak ravish: carefully.
Xato: She is interesting in history.Toʻgʻri: She is interested in history.(U tarixga qiziqadi.)
-ed — siz nima his qilasiz; -ing — bu hisga nima sabab boʻladi.
Xato: It was an importance meeting.Toʻgʻri: It was an important meeting.(Bu muhim yigʻilish edi.)
Otdan oldin ot emas, sifat kerak.
Xato: The garden looks beautifully.Toʻgʻri: The garden looks beautiful.(Bogʻ chiroyli koʻrinadi.)
be, look, feel va seem dan keyin sifat ishlating.
Xato: We need your helpful.Toʻgʻri: We need your help.(Bizga yordamingiz kerak.)
your dan keyin ot kerak: help.
Xato: She is a success writer.Toʻgʻri: She is a successful writer.(U muvaffaqiyatli yozuvchi.)
Otdan oldin sifat: successful.
Xato: They worked hardly all day.Toʻgʻri: They worked hard all day.(Ular kun boʻyi qattiq ishlashdi.)
Ravish — hard. Hardly esa “deyarli … emas” degani — teskarisi!
Mashqlar, qisma-qism
Oʻquvchilar boshlashidan oldin: sakkiz qismning har biri aynan nimani soʻrashi, ishlangan misol bilan. 1–3-qismlar grammatikani quradi; 4–7-qismlar uni Academic IELTS topshiriqlarida ishlatadi; 8-qism hammasini tekshiradi.
8 qismdan 1-qism · Grammatika
The Big Four
Haqiqiy gapdagi soʻzning turkumini aniqlash.
- Tinglanadigan kartalar
- Noun, verb, adjective yoki adverb?
Qanday ishlaydi Oʻquvchilar ot, feʼl, sifat va ravishlarni eshitish uchun 24 ta kartani bosadi. Keyin har bir gapda bitta soʻz KATTA harflarda boʻladi va ular uning turkumini tanlaydi.
Misol
Our NEIGHBOUR plays the piano.
Javob: noun
U shaxsni nomlaydi va “our” dan keyin keladi.
Oʻqituvchi uchun Sababini ovoz chiqarib soʻrang: “my dan keyin, demak ot”. Sabab nomdan muhimroq.
1-qismni ochish →8 qismdan 2-qism · Grammatika
Spot Them
Barcha soʻzlar orasidan turkumni topish, kichik soʻzlar va ikki vazifali soʻzlar.
- Soʻzni toping
- Bitta soʻz, ikki vazifa
- Saralash: ot yoki feʼl
Qanday ishlaydi Oʻquvchilar gapdan “ravish” yoki “feʼl”ni topadi, work yoki fast kabi soʻzlarning vazifasini aniqlaydi va ularni ot va feʼlga ajratadi.
2-qismni ochish →Misol
Which word is the adverb? “She answered the question quickly.”
Javob: quickly
U qanday javob berganini bildiradi.
8 qismdan 3-qism · Grammatika · IELTS soʻz yasash
Word Families
Oʻzakdan toʻgʻri shaklni yasash: decide → decision → decisive → decisively.
- Toʻgʻri shaklni yozing
- Shaklni tanlang
- Qoʻshimcha boʻyicha saralash
- Ot va sifatni juftlang
Qanday ishlaydi Koʻp javoblar yoziladi, shuning uchun imlo muhim (bitta harf xatosiga “Almost!” chiqadi). Qavsdagi soʻz — oʻzgartiriladigan oʻzak.
Misol
They made a quick ___ about the trip. (decide)
Javob: decision
Sifatdan (quick) keyin ot kerak.
Oʻqituvchi uchun Yozishdan oldin oʻquvchilar boʻshliqqa qaysi turkum kerakligini aytsin. Butun mahorat shu.
3-qismni ochish →8 qismdan 4-qism · Academic IELTS
IELTS Listening
Soʻz oxirlarini eshitish, formani toʻldirish, IKKITA javob tanlash.
- Sifat yoki ravish? (eshitib)
- Soʻzni toping (eshitib)
- Form completion
- Choose TWO
Qanday ishlaydi Band qilish formasi: oʻquvchilar avval uni oʻqiydi, tinglaydi va har bir boʻshliqqa BITTA SOʻZ VA/YOKI RAQAM yozadi — koʻp soʻz notoʻgʻri, imtihondagidek. Keyin beshtadan IKKITA harfni belgilaydi.
Misol
Surname: ___ (T, U, R, S, U, N, O, V)
Javob: Tursunov
Oʻqituvchi uchun Har bir audioni imtihondagidek bir marta toʻxtatmasdan qoʻying; faqat javobdan keyin qayta qoʻying.
4-qismni ochish →8 qismdan 5-qism · Academic IELTS
IELTS Reading
TRUE / FALSE / NOT GIVEN, gapni matndagi bitta soʻz bilan toʻldirish, ikkitasini tanlash.
- TRUE / FALSE / NOT GIVEN
- Sentence completion (ONE WORD)
- Choose TWO
Qanday ishlaydi Bitta qisqa matn: “A new library for the city”. Savollar matn tartibida keladi. Toʻldirish javoblari matndan koʻchiriladi, shuning uchun soʻz shakli muhim (quietly, quiet emas).
Misol
Text: “The museum is open every day except Monday.” Statement: “You can visit the museum on Mondays.”
Javob: FALSE
Dushanba kunlari u yopiq.
Oʻqituvchi uchun Butun matn va javoblar kaliti keyingi boʻlimda: “Matnlar va javoblar”.
5-qismni ochish →8 qismdan 6-qism · Academic IELTS
IELTS Writing: Academic
Academic Writingda toʻgʻri soʻz shakli: diagrammani tasvirlash (Task 1) va insho gapi (Task 2).
- Task 1: ustunli diagramma
- Tendensiya uchun sifat yoki ravish
- Soʻz shaklini yozing
- Task 2 gapi
Qanday ishlaydi Kutubxona tashrifchilari diagrammasi. Oʻquvchilar a sharp fall (sifat + ot) yoki rose sharply (feʼl + ravish) ni tanlaydi, steady → steadily kabi shakllarni yozadi va toʻgʻri Task 2 gapini tanlaydi.
6-qismni ochish →Misol
Between 2020 and 2024, sales grew ___. (steady / steadily)
Javob: steadily
Feʼldan (grew) keyin ravish kerak.
8 qismdan 7-qism · Academic IELTS
IELTS Speaking
Ogʻzaki javoblarda sifat va ravishlar, yuqoriroq ballga yetadigan javoblar.
- Sifat yoki ravish?
- Qaysi javob yuqoriroq ball oladi?
- Qaysi gap toʻgʻri?
Qanday ishlaydi Oʻquvchilar toʻgʻri soʻzni tanlaydi, ravishlarni yozadi va IELTS savoliga uchta javobni solishtiradi: eng yaxshisi toʻliq, tabiiy va aniq.
Misol
“Do you like your neighbourhood?”
Javob: Yes, it’s quiet and green, and the neighbours are really friendly.
Sifatlar joy va odamlarni tasvirlaydi, toʻliq javobda.
Oʻqituvchi uchun Qismdan keyin oʻquvchilar xuddi shu savollarga oʻzlari haqida ovoz chiqarib javob bersin.
7-qismni ochish →8 qismdan 8-qism · Sinov
Final Boss
1–7-qismlardagi hamma narsa.
- 15 ta aralash savol
- Har biriga bitta urinish
- Oʻtish bali: 80%
Qanday ishlaydi Har bir qismdan 15 ta savol, ikkinchi urinishsiz, oxirida oʻqish savoli. Oʻtish uchun 80% kerak; xohlagancha qayta urinish mumkin.
Oʻqituvchi uchun Uni dars oxiridagi test sifatida ishlating. Oʻtsa — dars tugadi.
8-qismni ochish →
Matnlar, audiolar va javoblar
Mashqlarda ishlatiladigan har bir matn va audio, javoblar kaliti yopiq holda. Darsdan oldin oʻqing; sinf bilan javoblarni tekshirganda kalitni oching.
Audio (matni) · 4-qism
Language school: course booking
Hello, I’d like to book a course. My name is Lola Karimova, that’s K, A, R, I, M, O, V, A. I’d like the speaking course, please. Classes are on Saturday mornings, and the price is one hundred and twenty pounds.
Javoblar kaliti (4 ta savol)Oʻqituvchi uchun — javoblarni koʻrish uchun bosingJavoblarni yashirish uchun bosing
- Surname: ___Karimova
- Course: ___ coursespeaking
- Day: ___ morningsSaturday
- Price: £___120
Audio (matni) · 4-qism
Which TWO adjectives do students use about the course and the teachers?
Students say the course is really useful, and the teachers are very friendly. It isn’t expensive, and it isn’t too difficult.
Javoblar kaliti (1 ta savol)Oʻqituvchi uchun — javoblarni koʻrish uchun bosingJavoblarni yashirish uchun bosing
- Which TWO adjectives do students use about the course and the teachers?useful + friendly
Oʻqish matni · 5-qism
A new library for the city
Last year, the city opened a beautiful new library in the centre. It is very popular with students, who study there quietly every evening. The building is modern and comfortable, and it uses solar energy.
The library has more than 50,000 books, and visitors can borrow up to six books at a time. Membership is free for children, but adults pay a small fee every year. The manager says that the library will open a café next spring.
Javoblar kaliti (13 ta savol)Oʻqituvchi uchun — javoblarni koʻrish uchun bosingJavoblarni yashirish uchun bosing
- The library opened last year.TRUE
- Students are usually noisy in the library.FALSE
- It is the biggest library in the country.NOT GIVEN
- Children do not pay to become members.TRUE
- Visitors can borrow ten books at a time.FALSE
- The café is already open.FALSE
- Most visitors come by bus.NOT GIVEN
- The new library is very ___ with students.popular
- Students study ___ every evening.quietly
- The building is modern and ___.comfortable
- The library uses solar ___.energy
- Adults pay a small ___ every year.fee
- Which TWO things does the text say about the library building?It is modern. + It uses solar energy.
Savollarimga javob bera olasizmi?
Detektivlik vaqti. Oʻylang, ovoz chiqarib javob bering, keyin kartani oching.
Ravishni toping: “The children laughed loudly at the clown.”
Otmi yoki feʼlmi: “Please book a table.”
decide ning oti qanday?
beauty ning toʻgʻri shakli bilan toʻldiring: “He dances ___.”
Good mi, well mi: “This soup is very ___.”
“Friendly” ravishmi?
Interested mi, interesting mi: “The lecture was ___.”
Yaxshilang: “Prices went up a lot.”
Oʻqituvchingizdan eslatma
Yetti yoki undan koʻp toʻgʻrimi? Ajoyib, mashqlarga tayyorsiz. Kamroqmi? Rentgenga qayting va soʻz topishni mashq qiling.
Bu darsdan foydalanadigan oʻqituvchilar uchun
Agar bu darsni sinfda oʻtsangiz, men uni taxminan 60 daqiqada shunday oʻtaman.
Dars rejasi60 daq.
- 5 daq.Qizdirish
Doskaga bitta gap yozing. Nomlarni aytishdan oldin oʻquvchilar har bir soʻz nima “qilishini” aytsin.
- 10 daq.Soʻzlar vazifalari
Kartalar bilan toʻrt asosiy turkumni nomlang. Keyin kichik soʻzlarni. Sinfdan har biriga bittadan misol soʻrang.
- 10 daq.Gap rentgeni
Rentgenni ekranga chiqaring. Ranglarni oʻchiring, gapni oʻqing, oʻquvchilar har bir soʻzning turkumini aytadi.
- 10 daq.Qoʻshimchalar va oilalar
Guruhlar uchta oila uchun toʻrt ustunli jadval tuzadi. Keyin jadvallarni solishtiring.
- 5 daq.Sifatmi, ravishmi
Tezkor savollar: boʻsh joyli gap ayting (He drives ___), oʻquvchilar careful / carefully deb javob beradi.
- 15 daq.Mashqlar: 1–5-qismlar
“Mashqlar” boʻlimini oching. Proyektorda birga yoki telefonlarda oʻynang.
- 5 daq.Tekshirish va uy vazifasi
“Oʻzingizni tekshiring” dan uchta savol bering. Uy vazifasi: 6- va 7-qismlar (Academic Writing va Speaking), 8-qism (Final Boss) va ikkita yaxshilangan IELTS gapi.
Endi navbat sizda!
Oʻrtadan quyi darajadagi sakkiz qism: gapdan soʻz topish va soʻz oilalarini tuzish, keyin Academic IELTS — Listening (forma, ikkitasini tanlash), Reading (TRUE / FALSE / NOT GIVEN, BITTA SOʻZ bilan toʻldirish), Writing (diagramma va insho uchun soʻz shakllari) va Speaking — va Final Bossni yengish. Koʻp javoblar yoziladi: imlo muhim.
— Oʻqituvchingiz