Elementar · 1-dars · Dars qoʻllanmasi
To be va kishilik olmoshlari
Elementar darajaga xush kelibsiz, aziz oʻquvchim!
Boshlangʻich darajani tugatdingiz, barakalla! Endi chuqurroq kiramiz. Ingliz tilidagi eng muhim feʼldan boshlaymiz: to be (am, is, are). “I am” va “she is” ni allaqachon bilasiz. Bugun barcha shakllarini ishonch bilan ishlatasiz: qisqa shakllar, inkor, savol va qisqa javoblar.
Bu dars Boshlangʻichdan biroz qiyinroq — bu yaxshi, chunki shunday oʻsasiz. Har bir bobni diqqat bilan oʻqing, mashinada gaplar tuzing va mashqlardan oldin “Meni sinang” topshiriqlarini bajaring.
Siz uddalaysiz,Oʻqituvchingiz
Brauzeringizda inglizcha ovoz yoʻq, shuning uchun tinglash tugmalari yashirilgan. Hammasi sahifada yozilgan.
Bugun nimani oʻrganamiz
- 3shakl: am, is, are
- 7kishilik olmoshi
- 4gap turi
- 20daqiqa qoʻllanma bilan
Dars oxirida siz
- istalgan ega uchun am, is yoki are ni tanlaysiz: I, my parents, the book
- odam va narsalarni toʻgʻri olmosh bilan almashtirasiz: my mum → she, the books → they
- qisqa shakllar (I’m, she’s, they’re) va inkor (isn’t, aren’t, I’m not) ishlatasiz
- savol berasiz va toʻgʻri qisqa javob qaytarasiz: Is she ready? — Yes, she is.
- oʻzbeklar eng koʻp qiladigan xatolardan qochasiz va IELTS Speaking 1-qism savollariga javob berasiz
Oʻqituvchingizdan eslatma
Elementar darajada sizdan toʻliq gap kutaman. Shunchaki “nurse” emas, “She is a nurse.” Boshladik!
Grammatika, qadamma-qadam
Oltita qoida. Har bir kartani oʻqing, misollarni tinglang va ovoz chiqarib ayting.
1-qoida
Inglizchada feʼl doim kerak
Oʻzbekchada feʼlsiz “U hamshira” deymiz. Inglizchada feʼl shart: “She is a nurse.” am, is yoki are boʻlmasa, gap buziladi.
- She is a nurse.(U hamshira.)
- I am thirsty.(Men chanqadim.)
- They are at work.(Ular ishda.)
2-qoida
Qaysi biri: am, is yoki are?
I → am. He, she, it → is (bitta odam yoki narsa). You, we, they → are. Ot ham oʻz olmoshi kabi ishlaydi: my mum (= she) is, my parents (= they) are.
- My dad is a driver.(Dadam haydovchi.)
- My cousins are drivers.(Amakivachchalarim haydovchi.)
- The bag is under the bed.(Sumka karavot ostida.)
3-qoida
Ogʻzaki nutqda qisqa shakllar
Gapirganda va norasmiy yozuvda soʻzlarni qoʻshamiz: I’m, you’re, he’s, she’s, it’s, we’re, they’re. Rasmiy yozuvda (masalan, IELTS Writing) toʻliq shakllarni ishlating.
- I’m from Bukhara.(Men Buxorodanman.)
- She’s my aunt.(U mening xolam.)
- They’re pilots.(Ular uchuvchi.)
4-qoida
Inkor: not qoʻshing
be dan keyin not qoʻying: am not, is not (isn’t), are not (aren’t). Ehtiyot boʻling: “amn’t” degan shakl yoʻq. I’m not deng.
- I’m not thirsty.(Men chanqamadim.)
- He isn’t at work.(U ishda emas.)
- We aren’t ready.(Biz tayyor emasmiz.)
5-qoida
Savol: be boshga chiqadi
Ega va be joyini almashtiring: She is ready → Is she ready? Soʻroq soʻzi bilan ham be egadan oldin keladi: Where are you from? (“Where you are from?” emas)
- Is she ready?(U tayyormi?)
- Are your cousins in London?(Amakivachchalaringiz Londondami?)
- Where are you from?(Qayerdansiz?)
6-qoida
Qisqa javoblar
Olmosh va be bilan javob bering: Yes, she is. / No, she isn’t. Yes dan keyin hech qachon qisqa shakl ishlatmang: “Yes, she’s.” — xato. “You” bilan berilgan savolga “I” bilan javob beriladi.
- Are you a nurse? Yes, I am.(Siz hamshiramisiz? Ha.)
- Is it cheap? No, it isn’t.(U arzonmi? Yoʻq.)
- Are they ready? Yes, they are.(Ular tayyormi? Ha.)
Esda tuting!
Oʻzbekcha: U hamshira. Inglizcha: She is a nurse. Feʼlni hech qachon unutmang!
Oʻzingiz gap tuzing
Kim, nima va gap turini tanlang. Mashina am, is yoki are ni tanlaydi, maʼnosini oʻzbekcha koʻrsatadi, savollar uchun esa qisqa javoblarni beradi. Tuzgan har bir gapingizni tinglang va takrorlang.
She is a pilot.
she → is
Oʻzbekcha: U uchuvchi.
Oʻqituvchingizdan eslatma
“My cousins” + “a pilot” ni sinab koʻring. “a pilot” qanday qilib “pilots” ga aylanganini koʻrdingizmi? Bir nechta odam, demak: they are pilots.
Kishilik olmoshlari (ega vazifasida)
Olmosh otni takrorlamaslik uchun uning oʻrnida keladi: “Aziz is my friend. He is from Bukhara.”
Bitta odam: I, you, he, she
I = gapirayotgan men; you = men gaplashayotgan odam; he = erkak yoki oʻgʻil bola; she = ayol yoki qiz bola.
- I
- you(siz / sen)
- he(u (erkak))
- she(u (ayol))
Bitta narsa yoki hayvon: it
Kitob, telefon, shahar, mushuk: it. Narsa uchun hech qachon “he” yoki “she” emas.
- it(u (narsa, hayvon))
Bittadan koʻp: we, you, they
we = men va boshqalar; you = bir nechta tinglovchi; they = boshqa odamlar YOKI narsalar.
- we(biz)
- you(siz / sen)
- they(ular)
Esda tuting!
They odamlar va narsalar uchun: “The cups are old. They’re in the garden.”
Eshitib qolish qiyin boʻlgan tovushlar
Tez inglizchada kichik tovushlar maʼnoni hal qiladi. Solishtirish uchun bosing, keyin Meni sinang ni bosing.
is mi, isn’t mi?
Oxiridagi “n’t” qisqa va past eshitiladi.
Qanday farqlash mumkin n tovushiga quloq soling: is / isn’t. U “ha” ni “yoʻq” ga aylantiradi!
are mi, aren’t mi?
are da ham xuddi shu muammo.
Qanday farqlash mumkin aren’t “arnt” kabi eshitiladi: bitta boʻgʻin, oxirida t.
Savolmi yoki darak gapmi?
Soʻzlar bir xil, tartibi boshqa.
Qanday farqlash mumkin Agar be boshda boʻlsa — savol. Oxirida ovoz koʻtarilishiga ham quloq soling.
he’s mi, his mi?
Ular juda yaqin eshitiladi: /hiːz/ va /hɪz/.
Qanday farqlash mumkin He’s = he is (choʻziq ii). His = uning (qisqa i): his book.
Oʻqituvchingizdan eslatma
IELTS Listening da “is” va “isn’t” butun javobni oʻzgartirishi mumkin. Quloqlaringizni hozirdan mashq qildiring!
be bilan foydali savollar
Bu savollarni hamma joyda va IELTS Speaking 1-qismida eshitasiz. Tinglang, takrorlang, keyin har biriga oʻzingiz haqingizda toʻliq gap bilan javob bering.
Where are you from? — I’m from Khorezm.
(Qayerdansiz? — Men Xorazmdanman.)
“Qayerdansiz?” Where + are + you. “Where you are from?” emas.
How old are you? — I’m nineteen.
(Necha yoshdasiz? — Oʻn toʻqqiz yoshdaman.)
“Necha yoshdasiz?” Yosh be bilan: I’m nineteen. “I have nineteen years” emas.
What’s your job? — I’m a nurse.
(Kasbingiz nima? — Men hamshiraman.)
“Kasbingiz nima?” What’s = what is. Bitta kasbdan oldin “a”.
Who is your favourite teacher? — Ms Davis is.
(Sevimli oʻqituvchingiz kim? — Devis xonim.)
“Sevimli oʻqituvchingiz kim?” Who + is.
How are you today? — I’m fine, thanks.
(Bugun qalaysiz? — Yaxshiman, rahmat.)
“Bugun qalaysiz?” How are + you.
Is your city big? — Yes, it is. It’s very big.
(Shahringiz kattami? — Ha. U juda katta.)
“Shahringiz kattami?” Qisqa javob, keyin yana bitta gap.
IELTS Speaking 1-qism: tugʻilgan shahringiz
Bu — 1-qismdagi haqiqiy suhbat turi. Nomzod be ni qanday ishlatishiga va hech qachon bitta soʻz bilan javob bermasligiga eʼtibor bering.
- Examiner
Let’s talk about your home town. Where are you from?(Keling, tugʻilgan shahringiz haqida gaplashamiz. Qayerdansiz?)
- Candidate
I’m from Khiva. It’s a small old city in Khorezm.(Men Xivadanman. Bu Xorazmdagi kichik qadimiy shahar.)
- Examiner
Is it a good place for young people?(U yoshlar uchun yaxshi joymi?)
- Candidate
Yes, it is. The people are friendly and the food is great.(Ha. Odamlari samimiy, taomlari ajoyib.)
- Examiner
What is the weather like there?(U yerda ob-havo qanday?)
- Candidate
It’s very hot in summer, but it isn’t too cold in winter.(Yozda juda issiq, lekin qishda unchalik sovuq emas.)
- Examiner
Are you a student, or do you work?(Siz talabamisiz yoki ishlaysizmi?)
- Candidate
I’m at university. I’m in my second year there.(Men universitetdaman. U yerda ikkinchi kursdaman.)
IELTS maslahati: “Yes, it is.” toʻgʻri, lekin yaxshi ball uchun juda qisqa. Sabab yoki misol bilan yana bitta gap qoʻshing: “Yes, it is. The people are friendly…”
Oʻqituvchingizdan eslatma
Buni oʻz shahringiz bilan mashq qiling. Har bir javobingiz ikki gapdan iborat boʻlsin.
Har kuni tuzatadigan xatolarim
Bularning koʻpi oʻzbek yoki rus grammatikasidan kelib chiqadi. Ularni bilsangiz, qilmaysiz.
Xato: He pilot.Toʻgʻri: He is a pilot.(U uchuvchi.)
Oʻzbekchada bu yerda feʼl yoʻq; inglizchada is va bitta kasbdan oldin a kerak.
Xato: We are agree with you.Toʻgʻri: We agree with you.(Biz siz bilan rozimiz.)
“Agree” oʻzi feʼl. are qoʻshmang.
Xato: My brother has fifteen years.Toʻgʻri: My brother is fifteen (years old).(Ukam oʻn besh yoshda.)
Inglizchada yosh “have” bilan emas, be bilan aytiladi.
Xato: How old you are?Toʻgʻri: How old are you?(Necha yoshdasiz?)
Savolda be egadan oldin keladi.
Xato: She is work in a shop.Toʻgʻri: She works in a shop.(U doʻkonda ishlaydi.)
Present simple da boshqa feʼl bilan is ishlatmang.
Xato: The people here is kind.Toʻgʻri: The people here are kind.(Bu yerdagi odamlar mehribon.)
“People” — koʻplik: are.
Xato: Yes, I’m.Toʻgʻri: Yes, I am.(Ha.)
Tasdiq qisqa javob oxirida qisqa shakl boʻlmaydi.
Xato: Their in the garden. / Its my bag.Toʻgʻri: They’re in the garden. It’s my bag.(Ular bogʻda. Bu mening sumkam.)
Tovushi bir xil, yozilishi boshqa: they’re = they are; it’s = it is. Their va its esa “uning/ularning” degani.
Savollarimga javob bera olasizmi?
Bular Boshlangʻichdagidan qiyinroq. Oʻylang, ovoz chiqarib javob bering, keyin kartani oching.
Toʻldiring: My cousins ___ nurses.
Inkor qiling: I am late.
Savol tuzing: The cup is old.
“Is she at work?” ga yoʻq deb javob bering.
“Yes, they’re.” da nima xato?
Qaysi olmosh: the children and the teacher?
Tuzating: How old you are?
Their, there yoki they’re: “___ my friends.”
Oʻqituvchingizdan eslatma
Oltitadan koʻp toʻgʻrimi? Mashqlarga tayyorsiz. Kamroqmi? Grammatika kartalarini yana bir oʻqing. Shoshilmang.
Bu darsdan foydalanadigan oʻqituvchilar uchun
Agar bu darsni sinfda oʻtsangiz, men uni taxminan 50 daqiqada shunday oʻtaman.
Dars rejasi50 daq.
- 5 daq.Qizdirish
Oʻquvchilar sinfdoshini tanishtiradi: “This is Aziz. He’s nineteen. He’s from Bukhara.”
- 10 daq.1–3-qoidalar
Doskaga “U hamshira / She is a nurse” deb yozing. Sinf bilan am / is / are jadvalini tuzing.
- 8 daq.Gap mashinasi
Oʻquvchilar ega va soʻz aytadi; siz bosishdan oldin sinf gapni aytadi. Keyin inkor va savollar.
- 7 daq.Qisqa javoblar va xatolar
Sinf boʻylab tezkor savollar: “Is Tashkent big?” — “Yes, it is.” Har safar “Yes, it’s.” ni tuzating.
- 5 daq.Juftlikda IELTS 1-qism
Juftliklar tugʻilgan shahar haqida soʻraydi. Har bir javob ikki gapdan iborat boʻlishi shart.
- 12 daq.Mashqlar: 1–4-qismlar
“Mashqlar” boʻlimini oching. Proyektorda birga yoki telefonlarda oʻynang.
- 3 daq.Tekshirish va uy vazifasi
“Oʻzingizni tekshiring” dan uchta savol bering. Uy vazifasi: 5-qism (Mistake Hunter) va 6-qism (Final Boss).
Endi navbat sizda!
Shakllardan tortib xatolarni topishgacha olti qism va Elementar darajadagi Final Boss. Baʼzi savollar ataylab qiyin. Diqqat bilan oʻqing va har bir xatodan oʻrganing.
— Oʻqituvchingiz